15-11-07

454 - THE MAGNIFICENT FOUR


intrigerende-kunst
I N T R I G E R E N D E    K U N S T





Vanaf de jaren 1930 en later, onder Stalin, tot eind vorige eeuw met de val van 'de muur', was de kunst in de toenmalige oostbloklanden altijd een socialistisch-realistische kunst geweest waarin geen plaats was voor moderne ontwikkelingen.

Nochtans was bijvoorbeeld het Rusland van de eerste decennia van vorige eeuw zeer vooruitstrevend, en stond de kunst zelfs aan de top wat betreft avant-gardistische ontwikkelingen.

Vier kunstenaars uit die beginperiode van vorige eeuw hebben mij altijd al zeer geboeid, namelijk de van oorsprong Russische Naum Gabo (1890-1977), Antoine Pevsner (1886-1962) en El Lissitzky (1890-1941), en de Hongaar Lazlo Moholy Nagy (1895-1946). Alle vier maakten ze de ontwikkeling mee van het 'Constructivisme' in het Rusland van omstreeks 1913, en o.a. ook onder invloed van contacten met bijvoorbeeld de Europese stromingen en bewegingen in de kunst (kubisme, de stijl, bauhaus, ...) ontwikkelden ze een eigen typerende stijl.

Zo ontwikkelden de gebroeders Pevsner, Naum (met artiestennaam Gabo) en Antoine, vanaf 1920 een beeldhouwkunst die totaal vernieuwend was omdat deze 'ruimte-omschrijvend' was in plaats van de klassieke 'ruimte-innemende' plastiek. Tevens vertoonden deze constructies gewichtloosheid, lichtheid en transparantie.


Naum-Gabo-Lineaire-Constructie-1970

Lineaire Constructie No.2, 1970-71, plastiek en dunne nylondraad, Naum Gabo


Ruimtelijke-Constr-Naum-Gabo-1938

Ruimtelijke Constructie met kristallen centrum, 1938-40, Naum Gabo


Antoine-Pevsner-Maquette-1952

Maquette voor een monument dat de bevrijding van de geest symboliseert, 1952, Antoine Pevsner


moholy-nagy-modulator-1930

Licht-Ruimte Modulator, 1930, Moholy Nagy



Lichr-Ruimte Modulator, 1930, Moholy Nagy


MoholyNagyCompZVII[1]

Compositie ZVII, 1924, Moholy Nagy


Proun-vertrek-1923-Lissitzky

Proun-vertrek, reconstructie in Van Abbe-museum, 1965, Eindhoven - Oorspronkelijk op tentoonstelling in Berlijn in 1923, Lissitzky


Lissitzky-proun-c-1922

Proun C, 1922-23, El Lissitzky


Lissitzky-proun

Proun, Lissitzky


Citaat van de gebroeders Naum Gabo en Antoine Pevsner :
"Kunst heeft als taak de mensen te begeleiden, overal waar hun onverwoestbaar leven stroomt en werkt, zodat het levensvuur in de mensheid niet dooft".


24-09-07

427 - EEN TRAAN ONTDEKT SCHOONHEID (2)


intrigerende-kunst
I N T R I G E R E N D E    K U N S T





De Duitse theoloog Paul Tillich vertelt in zijn memoires dat kunst hem in zijn jeugd altijd al koud had gelaten. Tijdens de eerste wereldoorlog werd hij gemobiliseerd. Toen hij voor een verlof in Berlijn terecht kwam, moest hij gaan schuilen voor een stortbui,en kwam zo terecht in het 'Kaiser Friedrich Museum'. In een kleine bovenzaal zag hij Botticelli's 'Madonna met acht engelen' en hij barstte in snikken uit bij het zien van Maria's wijze, breekbare blik vol mededogen. Het was het contrast tussen de buitengewoon tedere sfeer van het schilderij en de barbaarsheid waarmee hij in de loopgraven was geconfronteerd, dat hem tot tranen bewoog.
botticellimadonna
Madonna met acht engelen, 1477, Sandro Botticelli

Blijkbaar krijgen vele mooie dingen pas hun waarde in samenhang met pijn, verdriet, ongeluk.

De gebeurtenissen die mij de laatste jaren zijn overkomen, en die ik ook in bericht 421 summier heb toegelicht, bezorgen mij ook regelmatig en meer dan vroeger ogenblikken van blijven stilstaan bij schoonheid van dingen en momenten,waaraan ik vroeger achteloos voorbij zou gegaan zijn.
Dit doet me plots denken aan een bezoek dat ik enkele tientallen jaren geleden gebracht heb aan een open-deur-dag van een psychiatrisch centrum, en alwaar ik een kleine badge gekocht had met de tekst 'Schoonheid kan alleen gezien worden met ogen die geweend hebben'. Deze badge is reeds lang verdwenen. Waar die open-deur was ben ik vergeten, maar die tekst herinner ik me nog!

13-09-07

423 - INTRIGERENDE KUNST (1)


intrigerende-kunst
I N T R I G E R E N D E   K U N S T




Over het algemeen kan je misschien stellen dat de schilderkunst van voor 1900 hoofdzakelijk figuratief (met herkenbare figuren) was, verhalend, vertellend en in opdracht van de rijke burgerij, de kerk of de staat. De schilder was de enige reproduceerder van de werkelijkheid : landschappen, historische gebeurtenissen, bijbelse taferelen, familieportretten, statieportretten, ...
lorrain1
'Landschap met fluitspelende herder', 1667, Claude Lorrain, The Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City, Missouri

velazquez1

'De overgave van Breda', 1635, Velazquez, Museo del Prado, Madrid

rubens1

'Portret van Maria de Medici', 1621-25, P.P.Rubens, Museo del Prado, Madrid

Er zijn natuurlijk altijd de uitzonderingen die de regel bevestigen en die niet zomaar de werkelijkheid weergaven, zoals bijvoorbeeld Goya (1746-1828) die in sommige van zijn werken de curruptie van de kerk hekelde en, in andere, de gruwel van de oorlog.

goya1

'De kolos', 1808-12, Goya, Museo del Prado, Madrid

Jeroen Bosch (1450-1516) was ook zo'n uitzondering die met een enorme rijke verbeelding en symboliek thema's als zonde, schuld, hel en hemel schilderde.

bosch1

'Tuin der Lusten - hel', detail, 1475-90, Jeroen Bosch, Museo del Prado, Madrid

De fotografie, die zich in de 19e eeuw ontwikkelde, brak omstreeks 1900 sterk door en ging het werk van sommige schilders vervangen. Omstreeks die tijd was er ook in heel de westerse wereld een enorme drang naar vernieuwing die nog gestimuleerd werd door o.a. contacten met exotische culturen via opgravingen, reizen, musea, tentoonstellingen en verzamelingen.
Zo is bekend dat Picasso (1881-1973) in het begin van de 20e eeuw regelmatig tentoonstellingen van zogenaamde 'primitieve kunst' bezocht, en ook maskers en houten beeldjes uit Afrika verzamelde.

Dit jaar is het 100 jaar geleden dat Picasso zijn werk 'Les Demoiselles d'Avignon' schilderde.


picasso-demoiselles

'Les Demoiselles d'Avignon', 1907, Picasso, Museum of Modern Art, New York City

Dit was één van de eerste werken die brak met een eeuwenoude traditie van de weergave van de menselijke gestalte zoals in de klassieke Griekse kunst. Je zou kunnen stellen dat het 2000 jaren geduurd heeft vooraleer een begin gemaakt werd met een totale vernieuwing in de kunst.
Met dit werk ging Picasso in tegen alle regels van de kunst : het perspectief ontbrak, de lichamen bestonden uit hoekige kleurvlakken en de gezichten leken op barbaarse (Afrikaanse kunst werd in die tijd genoemd primitief of barbaars) maskers.

Het doek toont vijf prostituees die de toeschouwer aanstaren. Deze jongedames hadden niets te maken met de Franse stad Avignon, maar wel met een straat in Barcelona, de 'Carrer d'Avinyo', een straat met vele bordelen.

De figuren en voorwerpen zijn vervormd tot kleine rechthoekige en driehoekige vlakken. Er is geen achtergrond of voorgrond omdat alle vlakken verspringen in eenzelfde vlak.

De inspiratie door archaïsche (uit zeer oude tijdperken), exotische en primitieve beelden is af te leiden uit bijvoorbeeld de linkerfiguur die geënt is op een sculptuur die te vergelijken is met het Griekse beeld van een jonge man, een 'kouros' van omstreeks 580 voor Christus, gevonden in Delphi, en uit de maskerachtige koppen die geënt zijn op de Afrikaanse maskers.

picasso2picasso3
picasso4